De Tweede Kamer heeft ingestemd met de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. Doel hiervan is een solide juridische basis voor vreemdelingenbewaring om te voorkomen dat vreemdelingen uit het zicht raken als zij moeten vertrekken uit Nederland. Daarnaast komen er meer mogelijkheden om vreemdelingen die niet in Nederland mogen blijven, mee te laten werken aan hun vertrek. Ook kan straks steviger worden opgetreden tegen vreemdelingen die met crimineel gedrag zorgen voor ernstige overlast. Daarmee zet het kabinet een volgende stap naar een effectiever terugkeerbeleid. Deze wet gaat behandeld worden in de Eerste Kamer.

Wat de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring regelt

• Meewerken aan vertrek kan door deze wet beter worden afgedwongen. Bijvoorbeeld wanneer een vreemdeling weigert om in een bus te stappen van de Dienst Vervoer & Ondersteuning voor een presentatie op een ambassade. De overheid kan dan medewerking afdwingen. Als een vreemdeling vervolgens blijft tegenwerken kan hij of zij worden gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of een geldboete van maximaal 5.500 euro.
• Er komt meer tijd voor de politie en Koninklijke Marechaussee om te beoordelen of vreemdelingenbewaring nodig is en opgelegd kan worden. Dat is hard nodig omdat het maken van deze beoordeling erg complex kan zijn.
• Een grotere groep vreemdelingen die met crimineel gedrag ernstige overlast veroorzaakt, kan ongewenst worden verklaard. Dan gaat het bijvoorbeeld om vreemdelingen die ernstige strafbare feiten plegen, zoals vechtpartijen of diefstal. Na een ongewenstverklaring moet de vreemdeling Nederland onmiddellijk verlaten en mag hij niet meer terugkeren.

Doorpakken

Minister Van den Brink: “Wie hier niet mag blijven of zich ernstig misdraagt, moet vertrekken. En als iemand niet meewerkt, dan grijpen we in. Te lang was terugkeer in de praktijk te vrijblijvend. Met deze wet hebben we de middelen om door te pakken. Dat is nodig voor meer grip op migratie, voor de bescherming van de openbare orde en voor het draagvlak voor opvang onder Nederlanders. Tenslotte hebben we ook de maatregelen (ongewenstverklaring en afschaffen dwangsommen) weer in de wet verankerd nadat deze door verwerping van de asielnoodmaatregelenwet waren vervallen.”

Het demonstratierecht is een grondrecht en een fundamenteel onderdeel van onze democratie. De afgelopen 10 jaar is het aantal demonstraties meer dan verdrievoudigd. Voor het overgrote deel verlopen deze demonstraties zonder incidenten. De toename van het aantal demonstraties betekent echter ook een toename – in absolute aantallen – van demonstraties met incidenten. De afgelopen weken zijn demonstraties zelfs volledig ontspoord. Het kabinet wil met enkele wetsaanpassingen lokale driehoeken beter in staat stellen om in zulke situaties gericht en proportioneel te kunnen optreden. In de eerste plaats kent het kabinet burgemeesters meer bevoegdheden tot bestuursrechtelijke handhaving en verplaatsing toe. Daarnaast wordt de strafbepaling van de Wet openbare manifestaties herzien, om zo de strafrechter een handvat te bieden om strafbare feiten gepleegd tijdens demonstraties zwaarder te wegen.

De voornemens van het kabinet sluiten aan bij de aanbevelingen van de onderzoekers van het recente WODC-onderzoek. Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) informeren de Kamer vandaag met een brief over de plannen van het kabinet rond demonstraties. Met deze brief zetten zij de eerste accenten om het demonstratierecht te borgen en tegelijkertijd de inzet van het bestuurlijk en strafrechtelijk instrumentarium bij de tijd te brengen.

Fundamenteel onderdeel van democratie

Minister Heerma: ‘’Het demonstratierecht is een fundamenteel onderdeel van onze democratie. Helaas zien we de laatste tijd dat bij demonstraties steeds vaker grenzen worden overschreden. Het is nu extra belangrijk om naast burgemeesters en politie te staan. Daarom geven we lokale bestuurders nu meer bevoegdheden om adequaat te kunnen handelen bij een uit de hand lopende demonstratie. Dat doen we op een manier die niet verder gaat dan nodig is. We willen met de maatregelen het demonstratierecht namelijk niet ondergraven maar juist verstevigen.’’

Harder aanpakken

Minister van Weel: “Relschoppers die demonstraties misbruiken moeten we harder aanpakken. Ook activisten die onze infrastructuur blokkeren, worden sneller, vaker en zwaarder bestraft en draaien zelf op voor de schade. Snelwegen en spoorlijnen zijn geen plekken om te demonstreren, zulke blokkades veroorzaken terecht grote ergernis. Naast extra bevoegdheden voor burgemeesters herzien we de strafbepaling in de wet, zodat rechters strafbare feiten tijdens demonstraties zwaarder kunnen bestraffen.”

Bestuurlijke handhaving en verplaatsing

Het kabinet is voornemens een grondslag in de Gemeentewet te creëren voor het gedwongen verplaatsen van demonstranten en andere groepen van personen. Daarnaast verkent het kabinet de optie om een noodbevoegdheid in de Wet openbare manifestaties (Wom) op te nemen, waarmee burgemeesters bij ernstige verstoringen van de openbare orde door een demonstratie, adequater kunnen ingrijpen dan momenteel het geval is op basis van de Wom en de Gemeentewet. Bij de uitwerking van deze noodbevoegdheid wordt nauwlettend oog gehouden voor de uitvoerbaarheid en toegevoegde waarde hiervan.

Strafrechtelijk instrumentarium

Verder heeft het kabinet zich als opgave gesteld om de strafbepaling in de Wom te herzien. Doel van deze aanpassing is om de strafrechter strafbare feiten die worden gepleegd tijdens demonstraties zwaarder te kunnen laten wegen. Uit het WODC-onderzoek blijkt namelijk dat internationale mensenrechtenverdragen in bepaalde gevallen meer ruimte bieden voor strafrechtelijk optreden rond demonstraties dan nu in de rechtspraktijk wordt gezien.