Kabinet informeert de Kamer over de aanpak antisemitisme

Antisemitisme is een diepgeworteld probleem in Nederland en neemt toe; het Joods leven staat onder druk. Het kabinet intensiveert daarom de aanpak ter bestrijding van antisemitisme, mede op basis van de aanbevelingen in het eindrapport van de Taskforce Antisemitismebestrijding ‘Gevangen in Vrijheden’. Met de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030 is voor de bestrijding van antisemitisme een noodzakelijk fundament gelegd.

De uitvoering van de strategie vindt plaats in nauwe samenwerking tussen de ministeries van Justitie en Veiligheid, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, evenals met de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding. Het ministerie van Justitie en Veiligheid vervult daarbij een coördinerende rol.

Actualisatie en evaluatie

De strategie wordt jaarlijks geactualiseerd en een evaluatie van deze strategie wordt in 2027 verwacht. Het kabinet spreekt zijn waardering uit voor het werk van de Taskforce en blijft zich onverminderd inzetten voor de strijd tegen antisemitisme. De veiligheid van Joodse mensen gaat het kabinet aan het hart.

Antisemitisme in Nederland

Antisemitisme is in Nederland volop aanwezig en neemt toe. Het afgelopen jaar steeg het aantal geregistreerde incidenten opnieuw: van verbaal geweld en online haatberichten tot fysieke bedreigingen, aanslagen bij een synagoge en een Joodse school. Dit raakt Joodse Nederlanders direct. Zij mijden steeds vaker bepaalde plekken en verbergen hun identiteit. Dit blijkt ook uit het eindrapport van de Taskforce. De Taskforce kreeg de opdracht antisemitisme in Nederland te onderzoeken, waaronder de veiligheid van Joodse studenten in het hoger onderwijs, het weren van antisemitische sprekers op hogescholen en universiteiten en de veiligheidsconsequenties van de sit-ins op de NS-stations.

Aanpak antisemitisme

Het ministerie van Justitie en Veiligheid coördineert de aanpak van antisemitisme in Nederland. In de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030 worden door middel van drie pijlers brede maatregelen uitgerold die antisemitisme moeten aanpakken en de gevolgen ervan moeten beperken, waar die voorkomen. De pijlers zien op bescherming en handhaving, onderwijs en preventie, en herdenken en vieren.

Strafbaar

Bepaalde maatregelen uit de strategie zijn in het afgelopen jaar ingevoerd. Zo kan sinds 1 juli 2025 een straf met maximaal een derde worden verhoogd als een strafbaar feit wordt begaan met een antisemitisch motief en is het ontkennen van de Holocaust strafbaar. Verder wordt het Expertisecentrum Aanpak Discriminatie Politie structureel gefinancierd om de politie de juiste handvaten te geven om antisemitisme beter te herkennen en is het ontkennen van de Holocaust sinds 2024 strafbaar. Ook stelt het kabinet middelen beschikbaar voor het beveiligen van instellingen, evenementen en Joodse scholen.

Versterken en zichtbaar maken

De inzet van het kabinet richt zich niet alleen op het bestrijden en handhaven van antisemitisme, maar ook op het versterken, zichtbaar maken en vieren van het Joodse leven in Nederland, onder meer via de ontwikkeling van een Nationaal Plan Joods Leven.

Veiligheid joodse studenten en medewerkers

Het grootste deel van de aanbevelingen van de Taskforce Antisemitismebestrijding is gericht aan hogescholen en universiteiten. Het ministerie van OCW roept de instellingen dan ook op om serieus aan de slag te gaan met die aanbevelingen. En om voor de Joodse minderheid op te komen en op te treden tegen personen of omstandigheden die een onveilige werk- en leeromgeving creëren. Er is ruimte voor verbetering in de afstemming tussen onderwijsinstellingen en de lokale veiligheidsdriehoek bij incidenten en veiligheidskwesties.

Het gesprek

Daarom faciliteert het ministerie het gesprek tussen instellingen, burgemeesters, OM en politie. Daarnaast komt er € 350.000 beschikbaar voor joodse (studenten)initiatieven om de sociale infrastructuur van Joodse studenten en medewerkers te versterken. Dit bedrag bestaat naast het geld dat onderwijsinstellingen al kunnen gebruiken voor de verbetering van sociale veiligheid, waar joodse studenten en medewerkers uiteraard ook onder vallen. Dit gaat om jaarlijks € 4 miljoen (t/m 2031) en een subsidieregeling van jaarlijks € 4,5 miljoen (t/m 2027).

Bewustwording op scholen

Scholen moeten een vrije en veilige plek zijn. Daar leren jongeren respect te hebben voor elkaar, wat je afkomst ook is. Ook leren ze breed over religies, waaronder over het Jodendom, en over de Holocaust. Het kabinet ondersteunt docenten bij het lesgeven, via bijvoorbeeld trainingen over het voeren van schurende gesprekken. Sinds dit jaar is er voor middelbare scholen structureel € 750.000 extra beschikbaar om activiteiten te organiseren over de Holocaust. Hiervan kunnen zij met hun leerlingen bijvoorbeeld musea en voorstellingen bezoeken of gastlessen en workshops in de klas organiseren. Ook voor basisscholen en het speciaal onderwijs wordt een passend aan.

Kabinet neemt maatregelen tegen illegale vapes

Er komen maatregelen om de verkoop en het gebruik van illegale vapes te verminderen. Hierover informeert het kabinet de Tweede Kamer. Met als doel: minder dealers en winkels die illegale vapes verkopen en daarmee minder jongeren die vapen.

Nieuw onderzoek

Nieuw onderzoek concludeert dat 87% van de vapende mensen vapes rookt die onderdeel zijn van de illegale markt. Dit onderzoek naar illegale handelsstromen in vapes is uitgevoerd in opdracht van het vorige kabinet, als onderdeel van het Actieplan tegen vapen. De maatregelen komen bovenop al bestaande wet- en regelgeving, die bijvoorbeeld vapes met smaakjes anders dan tabak of met een te hoog nicotinegehalte verbiedt, net als het verkopen van vapes en tabak in supermarkten en horeca.

Negatieve gevolgen

Minister Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: “Heel veel jongeren vapen en dat heeft enorm negatieve gevolgen voor hun gezondheid. Ik hoor over klaplongen en andere levensgevaarlijke longproblemen. Ook is er steeds meer bewijs over de relatie tussen vapen en kanker. Daarom hebben we bepaalde vapes verboden. Er is echter een grote illegale markt. 87% van de vapende mensen gebruikt verboden vapes, bijvoorbeeld met te veel nicotine of aantrekkelijke fruitsmaakjes, of heeft de vapes gekocht op verboden plekken. De huidige wet- en regelgeving is duidelijk onvoldoende. Daarom ga ik handhaving en toezicht versterken en zorgen dat illegale vapes makkelijker in beslag kunnen worden genomen en de boetes voor dealers en verkopers verhogen. Op die manier zorgen we ervoor dat minder jongeren door te vapen hun gezondheid in gevaar brengen.”

Toezicht versterken en boetes omhoog

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de illegale markt van vapes. Minister Hermans gaat de handhavingsbevoegdheden versterken, zodat de NVWA sneller en beter kan optreden tegen illegale verkoop van vapes waarmee de pakkans voor dealers wordt vergroot. Nu is alleen het verhandelen van illegale vapes verboden, niet het bezit ervan. Hierdoor kan de NVWA pas illegale vapes in beslag nemen nadat is aangetoond dat ze in de handel worden gebracht. Om ervoor te zorgen dat de NVWA eerder kan ingrijpen, werkt minister Hermans aan een wetswijziging waarbij ook het in voorraad hebben van illegale vapes verboden wordt. Bovendien gaat de minister de maximumboetes verhogen, zodat de boetes de dealers meer afschrikken om illegale vapes te verkopen.

Minder verleiding voor jongeren om te starten met vapen

Minister Hermans vindt dat illegale vapes te makkelijk verkrijgbaar zijn, onder andere via sociale mediaplatforms. Daarom bekijkt de minister hoe de NVWA kan worden versterkt met kennis en bevoegdheden om gerichter op te kunnen treden tegen online verkoop van illegale vapes. Zo worden illegale vapes minder makkelijk verkrijgbaar voor jongeren en hoopt het kabinet dat minder jongeren gaan vapen.

Onderzoeksresultaten

• 87 % van de vapepopulatie blijkt gebruik te maken van illegale vapes en/of van vapes die via een illegaal verkoopkanaal zijn verstrekt.
• De productie en export van vapes vindt voornamelijk plaats in en vanuit China.
• De verkoop van vapes komt voor in fysieke winkels in Nederland, webshops en fysieke winkels in het buitenland, maar ook via sociale media en dealers (voornamelijk onder jongeren).
• In het onderzoek worden verschillende actoren in de vapehandel onderscheiden. Voorbeelden zijn de onderaannemer en kwetsbare dealer. Er is sprake van een handelsketen die zichzelf in stand houdt.
• Uit het onderzoek blijkt dat actoren in de illegale vapehandel soms ook betrokken kunnen zijn bij andere vormen van criminaliteit.

Bron: Berger, E., Derksen, E., Dinnissen, C., & van Esseveldt, J. (2026). Donkere wolken. Een eerste verkenning van illegale vapehandel in Nederland. Bureau Beke.