Het kabinet bereidt zich voor op een overstap naar een andere vorm van toezicht aan de binnengrenzen. Dat meldt minister Van den Brink van Asiel en Migratie. Een vernieuwd juridisch kader voor het reguliere toezicht in de grensstreek moet de Koninklijke Marechaussee (KMar) de mogelijkheid geven om effectiever op te treden. Naar verwachting worden de regels direct na de zomervakantie ingevoerd. Ter overbrugging worden de huidige binnengrenscontroles verlengd tot en met uiterlijk 30 september 2026. Hiermee komt het kabinet ook tegemoet aan de geuite zorgen van grensstreekgemeenten, ondernemers en bewoners van de grensstreek.

Meer ruimte en flexibiliteit

De kern van de verandering is dat de KMar meer ruimte en flexibiliteit krijgt binnen het reguliere toezicht in de grensstreek: het zogenoemde Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV). De regels die hiervoor gelden worden verruimd. Waar nu nog strikte maxima gelden voor (het aantal) reguliere controles, bieden de nieuwe regels meer mogelijkheden.

Controles

Zo worden de huidige limieten op het aantal controles per modaliteit zoals vliegtuigen, treinen, schepen, bussen en auto’s verhoogd waardoor de KMar flexibeler kan controleren, afhankelijk van de risico’s en informatie. De KMar voert de MTV-controles uit in een gebied tot 20 kilometer van de binnengrenzen.

Tijdelijke binnengrenscontroles

Sinds eind 2024 voert de KMar tijdelijke controles uit aan de grenzen met België en Duitsland vanwege de aanhoudende migratiedruk. In de periode van december 2024 tot en met maart 2026 is tijdens de binnengrenscontroles aan de landsgrenzen met België en Duitsland aan 600 vreemdelingen de toegang tot Nederland geweigerd en zijn 270 personen aangehouden. De aanhoudingen vonden onder andere plaats in het kader van migratiecriminaliteit, zoals documentfraude en mensensmokkel.

Minister Van den Brink van Asiel en Migratie heeft een nota van wijziging bij de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring ingediend bij de Tweede Kamer. Met de wijziging kunnen vreemdelingen sneller ongewenst worden verklaard. De maatregel is onderdeel van een breder pakket aan wetgeving dat wordt ingezet na het verwerpen van de Asielnoodmaatregelenwet door de Eerste Kamer. 

De ongewenstverklaring is een zware maatregel die kan worden opgelegd aan personen die met het strafrecht in aanraking zijn gekomen en een misdrijf hebben gepleegd of een gevaar vormen voor de openbare orde. Een ongewenstverklaring verplicht de betrokkene om Nederland onmiddellijk te verlaten en verbiedt de terugkeer naar Nederlands grondgebied.

Misdrijf

Verblijf in Nederland na oplegging van een ongewenstverklaring, is een misdrijf. Met de ingediende nota van wijziging beoogt het kabinet dat de ongewenstverklaring vaker kan worden toegepast en overtreding hiervan strenger te bestraffen.

Overlastgevers en misdrijfsplegers steviger aanpakken

Minister Van den Brink: “Het uitbreiden van de ongewenstverklaring is een broodnodige maatregel om overlastgevers en misdrijfplegers steviger aan te pakken en de terugkeer te vergroten. Dit is een belangrijke stap om meer grip op migratie te krijgen.”

De belangrijkste onderdelen van de uitbreiding zijn:

• Verruiming doelgroep: De ongewenstverklaring kan voortaan ook worden opgelegd aan vreemdelingen die onder de Europese Terugkeerrichtlijn vallen, waaronder asielzoekers.
• Concentratie van maatregelen: Het wordt juridisch mogelijk om naast een inreisverbod ook een ongewenstverklaring op te leggen. Hiermee krijgt de overheid meer middelen om het vertrek van personen zonder verblijfsstatus af te dwingen.
• Strafrechtelijke handhaving: Vreemdelingen die ondanks een ongewenstverklaring in Nederland verblijven, zijn strafbaar en kunnen een onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd krijgen. 

Met deze wetswijziging herstellen we een van de maatregelen die is komen te vervallen na het verwerpen van de asielnoodmaatregelenwet en is noodzakelijk om te zorgen voor meer grip op migratie.