Het demonstratierecht is een grondrecht en een fundamenteel onderdeel van onze democratie. De afgelopen 10 jaar is het aantal demonstraties meer dan verdrievoudigd. Voor het overgrote deel verlopen deze demonstraties zonder incidenten. De toename van het aantal demonstraties betekent echter ook een toename – in absolute aantallen – van demonstraties met incidenten. De afgelopen weken zijn demonstraties zelfs volledig ontspoord. Het kabinet wil met enkele wetsaanpassingen lokale driehoeken beter in staat stellen om in zulke situaties gericht en proportioneel te kunnen optreden. In de eerste plaats kent het kabinet burgemeesters meer bevoegdheden tot bestuursrechtelijke handhaving en verplaatsing toe. Daarnaast wordt de strafbepaling van de Wet openbare manifestaties herzien, om zo de strafrechter een handvat te bieden om strafbare feiten gepleegd tijdens demonstraties zwaarder te wegen.

De voornemens van het kabinet sluiten aan bij de aanbevelingen van de onderzoekers van het recente WODC-onderzoek. Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) informeren de Kamer vandaag met een brief over de plannen van het kabinet rond demonstraties. Met deze brief zetten zij de eerste accenten om het demonstratierecht te borgen en tegelijkertijd de inzet van het bestuurlijk en strafrechtelijk instrumentarium bij de tijd te brengen.

Fundamenteel onderdeel van democratie

Minister Heerma: ‘’Het demonstratierecht is een fundamenteel onderdeel van onze democratie. Helaas zien we de laatste tijd dat bij demonstraties steeds vaker grenzen worden overschreden. Het is nu extra belangrijk om naast burgemeesters en politie te staan. Daarom geven we lokale bestuurders nu meer bevoegdheden om adequaat te kunnen handelen bij een uit de hand lopende demonstratie. Dat doen we op een manier die niet verder gaat dan nodig is. We willen met de maatregelen het demonstratierecht namelijk niet ondergraven maar juist verstevigen.’’

Harder aanpakken

Minister van Weel: “Relschoppers die demonstraties misbruiken moeten we harder aanpakken. Ook activisten die onze infrastructuur blokkeren, worden sneller, vaker en zwaarder bestraft en draaien zelf op voor de schade. Snelwegen en spoorlijnen zijn geen plekken om te demonstreren, zulke blokkades veroorzaken terecht grote ergernis. Naast extra bevoegdheden voor burgemeesters herzien we de strafbepaling in de wet, zodat rechters strafbare feiten tijdens demonstraties zwaarder kunnen bestraffen.”

Bestuurlijke handhaving en verplaatsing

Het kabinet is voornemens een grondslag in de Gemeentewet te creëren voor het gedwongen verplaatsen van demonstranten en andere groepen van personen. Daarnaast verkent het kabinet de optie om een noodbevoegdheid in de Wet openbare manifestaties (Wom) op te nemen, waarmee burgemeesters bij ernstige verstoringen van de openbare orde door een demonstratie, adequater kunnen ingrijpen dan momenteel het geval is op basis van de Wom en de Gemeentewet. Bij de uitwerking van deze noodbevoegdheid wordt nauwlettend oog gehouden voor de uitvoerbaarheid en toegevoegde waarde hiervan.

Strafrechtelijk instrumentarium

Verder heeft het kabinet zich als opgave gesteld om de strafbepaling in de Wom te herzien. Doel van deze aanpassing is om de strafrechter strafbare feiten die worden gepleegd tijdens demonstraties zwaarder te kunnen laten wegen. Uit het WODC-onderzoek blijkt namelijk dat internationale mensenrechtenverdragen in bepaalde gevallen meer ruimte bieden voor strafrechtelijk optreden rond demonstraties dan nu in de rechtspraktijk wordt gezien.

Met 759 verkeersdoden in 2025, het hoogste aantal in 20 jaar, staat de verkeersveiligheid in Nederland onder druk. Handhaving is een essentieel middel om de verkeersveiligheid te waarborgen en te verbeteren. De cijfers over de eerste 4 maanden van 2026 tonen aan dat het aantal verkeersovertredingen is toegenomen, zoals het vasthouden van een telefoon in het verkeer, door rood rijden en het niet dragen van de gordel.De uitbreiding van de geautomatiseerde handhaving, waaronder de inzet van meer focusflitsers, droeg bij aan een stijging van het totale aantal geconstateerde overtredingen met 13% vergeleken met de eerste vier maanden van 2025.

Stijging totaal aantal geconstateerde overtredingen

Uit de cijfers van de overtredingen van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv) blijkt dat er meer overtredingen zijn geconstateerd. In totaal werden in het eerste tertiaal van 2026 ruim 2,5 miljoen (2.584.526) overtredingen geconstateerd. Dat waren er bijna 13% meer dan in de eerste 4 maanden van 2025 (2.288.788).

Toename handheld telefoongebruik

Opnieuw bleken te veel mensen al rijdend hun telefoon in de hand te hebben gehad: 134.752. 79.014 boetes kwamen door de in de loop van het vorige jaar geïntroduceerde focusflitsers, de andere werden door de politie(camera’s) geconstateerd. Inmiddels zijn er 40 focusflitsers operationeel en dat worden er dit jaar in totaal 50.

Rijden door rood licht

Een andere opvallende stijging, met bijna 35%, was te zien bij de verkeerslichten: in de eerste 4 maanden van 2026 werden 80.548 boetes voor rijden door rood licht verstuurd. Dat waren er in 2025 59.772. Een deel van deze toename, ongeveer driekwart, valt te verklaren door vervangen palen en recent bijgeplaatste palen op nieuwe locaties.

Staandehoudingen door politie

Het percentage staandehoudingen door de politie bleef ongeveer gelijk. Bij een staandehouding stopt de politie een bestuurder fysiek op de weg, in tegenstelling tot boetes die automatisch via camera op kenteken worden verstuurd. 8,3 procent van het totaal aantal overtredingen is een staandehouding (215.393 staandehoudingen, 2.369.133 automatisch op kenteken). Uit die staandehoudingen kwam onder andere een gestegen aantal geconstateerde overtredingen voor het niet dragen van een gordel. Dat aantal steeg met 8,3 procent naar 11.594 (2025: 10.701).

Snelheidsovertredingen omhoog

Snelheidsovertredingen blijven de meeste voorkomede Wahv-overtreding. Het aantal beschikkingen voor snelheidsovertredingen was namelijk: 1.806.028 (1.677.994 in 2025). In 2025 daalde dit aantal, mogelijk omdat apparatuur werd vervangen. Het aantal overtredingen van inrijverboden is ongeveer gelijk gebleven aan die van 2025. Wél zaten hierbij 17.728 overtredingen van nul-emissiezones en die regelgeving was in de eerste maanden van 2025 nog niet vastgesteld.