Het kabinet wil de rechtsbijstand voor verdachten in het strafproces uitbreiden. Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Claudia van Bruggen heeft daarvoor een wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel versterking rechtsbijstand in het strafproces geeft verdachten in meer gevallen recht op kosteloze rechtsbijstand door een advocaat, bijvoorbeeld voorafgaand aan een eerste verhoor door de politie, en bij verdachten die op vrije voeten zijn en wiens zaak door het Openbaar Ministerie (OM) wordt afgedaan met een strafbeschikking.

Staatssecretaris van Bruggen: “Iedereen verdient een eerlijk proces, met recht op een advocaat. Door de rechtsbijstand voor verdachten uit te breiden vergroten we de toegang tot het recht en versterken we de rechtsbescherming.”

Het wetsvoorstel versterkt de rechtsbijstand voor verdachten op meerdere manieren. Zo hebben voortaan alle verdachten van een misdrijf waarop een gevangenisstraf staat van vier jaar of meer standaard recht op een kosteloos gesprek met een advocaat voordat zij na een aanhouding door de politie worden verhoord. Deze advocaat kan dan ook aanwezig zijn bij het verhoor. Minderjarige en kwetsbare meerderjarige verdachten van misdrijven die niet vastzitten en worden uitgenodigd voor een verhoor door de politie krijgen met het wetsvoorstel standaard een advocaat aangewezen voor rechtsbijstand bij het verhoor. 

Rechtsbijstand bij strafbeschikkingen

Ook als een zaak door het OM wordt afgedaan met een strafbeschikking heeft een verdachte recht op rechtsbijstand. Dit wordt met het wetsvoorstel wettelijk vastgelegd en uitgebreid. Voortaan hebben verdachten die een strafbeschikking krijgen als zij op vrije voeten zijn recht op een kosteloos, informatief gesprek met een advocaat. Als zij zijn aangehouden, hebben ze ook recht op kosteloze rechtsbijstand voordat zij de strafbeschikking ontvangen.

Wetboek van Strafvordering

De uitbreiding van rechtsbijstand van verdachten draagt bij aan de uitvoering van het coalitieakkoord, waarin is opgenomen dat het kabinet investeert in de toegang tot het recht. De uitbreiding van de rechtsbijstand wordt geregeld door het wijzigen van het huidige Wetboek van Strafvordering. Momenteel wordt gewerkt aan een nieuw Wetboek van Strafvordering. Nadat het wetsvoorstel is aangenomen door de Eerste Kamer zullen de wijzigingen ook worden doorgevoerd in het nieuwe wetboek. De kosten die gepaard gaan met de uitbreiding van de rechtsbijstand, bijvoorbeeld voor vergoedingen voor de advocatuur en de grotere werklast voor betrokken organisaties, worden vanuit het reguliere budget voor rechtsbijstand betaald.

Het kabinet bereidt zich voor op een overstap naar een andere vorm van toezicht aan de binnengrenzen. Dat meldt minister Van den Brink van Asiel en Migratie. Een vernieuwd juridisch kader voor het reguliere toezicht in de grensstreek moet de Koninklijke Marechaussee (KMar) de mogelijkheid geven om effectiever op te treden. Naar verwachting worden de regels direct na de zomervakantie ingevoerd. Ter overbrugging worden de huidige binnengrenscontroles verlengd tot en met uiterlijk 30 september 2026. Hiermee komt het kabinet ook tegemoet aan de geuite zorgen van grensstreekgemeenten, ondernemers en bewoners van de grensstreek.

Meer ruimte en flexibiliteit

De kern van de verandering is dat de KMar meer ruimte en flexibiliteit krijgt binnen het reguliere toezicht in de grensstreek: het zogenoemde Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV). De regels die hiervoor gelden worden verruimd. Waar nu nog strikte maxima gelden voor (het aantal) reguliere controles, bieden de nieuwe regels meer mogelijkheden.

Controles

Zo worden de huidige limieten op het aantal controles per modaliteit zoals vliegtuigen, treinen, schepen, bussen en auto’s verhoogd waardoor de KMar flexibeler kan controleren, afhankelijk van de risico’s en informatie. De KMar voert de MTV-controles uit in een gebied tot 20 kilometer van de binnengrenzen.

Tijdelijke binnengrenscontroles

Sinds eind 2024 voert de KMar tijdelijke controles uit aan de grenzen met België en Duitsland vanwege de aanhoudende migratiedruk. In de periode van december 2024 tot en met maart 2026 is tijdens de binnengrenscontroles aan de landsgrenzen met België en Duitsland aan 600 vreemdelingen de toegang tot Nederland geweigerd en zijn 270 personen aangehouden. De aanhoudingen vonden onder andere plaats in het kader van migratiecriminaliteit, zoals documentfraude en mensensmokkel.