Maatschappelijke diensttijd februari 2020 officieel van start

Sinds de zomer van 2018 zijn door heel Nederland 75 MDT-projecten (maatschappelijke diensttijd) gestart waarvoor tot nu toe bijna 10.000 jongeren zijn geworven. Op basis van de praktijkervaringen en resultaten van deze proeftuinen en in overleg met onder meer jongeren, (vrijwilligers)organisaties en gemeenten heeft staatssecretaris Blokhuis van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een aantal kaders geschetst om de maatschappelijke diensttijd zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de wensen, behoeften en mogelijkheden van jongeren en organisaties.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en hoofddocent op de opleiding coördinator armoedebestrijding.

De maatschappelijke diensttijd gaat zich richten op jongeren tussen 14 en 27 jaar. Het is de bedoeling dat zij daar minimaal 80 uur aan besteden binnen 6 maanden. Nieuwe projecten op basis van deze kaders starten vanaf februari 2020. Daarmee start de maatschappelijke diensttijd officieel.

Potentieel van bijna 600.000 jongeren

Jongeren zijn in de praktijk van het afgelopen jaar op verschillende manieren met MDT-projecten in aanraking gekomen. Tot nu toe werkt de werving via school of opleiding het best: 38% van de deelnemers startte zo met hun maatschappelijke diensttijd. Jongeren noemen als belangrijkste motivatie om mee te doen dat ze anderen willen helpen en daarvoor erkenning willen krijgen. Ze willen vaardigheden ontwikkelen en zinvol werk doen, hun leven weer op de rit krijgen, grip krijgen op baan of studiekeuze en de kans op succes daarin vergroten. Als het organisaties lukt om bij deze motivaties aan te sluiten, spreekt dit volgens onderzoek een potentieel van bijna 600.000 jongeren aan.

Ontdekkingsreis

Staatssecretaris Blokhuis: “De maatschappelijke diensttijd kun je zien als een soort ontdekkingsreis voor jongeren naar de beste versie van henzelf. Een kans voor jongeren om hun talenten te ontdekken, van betekenis te zijn, nieuwe mensen te ontmoeten en keuzes te maken voor de toekomst. Hun persoonlijke ontwikkeling en vrijwillige inzet voor anderen maakt onze samenleving sterker. Ik heb verschillende MDT-projecten bezocht en veel jongeren gesproken. Het valt me op dat zij het vooral ook heel erg leuk vinden. Niemand kan zo enthousiast vertellen over de maatschappelijke diensttijd als de deelnemende jongeren zelf.”

Landelijk erkende waardering

Samen met jongeren, gemeenten, werkgevers, (maatschappelijke) organisaties en scholen wordt in de komende periode in de praktijk verkend of er een landelijk certificaat kan komen. Daarmee zouden de vaardigheden en kennis die jongeren ontwikkelen tijdens hun maatschappelijke diensttijd op een heldere manier gewaardeerd kunnen worden. Een financiële vergoeding wordt in de praktijk van de proeftuinen gezien als de minst motiverende beloning. Voor sommige jongeren kan het wel een noodzakelijke randvoorwaarde zijn omdat ze in hun eigen levensonderhoud moeten voorzien. Om de maatschappelijke diensttijd ook voor deze jongeren toegankelijk te houden zal daarmee rekening gehouden worden met de verdere uitwerking.

Verdringing voorkomen

De maatschappelijke diensttijd moet een combinatie zijn van maatschappelijke impact van jongeren, talentontwikkeling voor jongeren en ontmoeting tussen jongeren en anderen, vooral tussen jongeren met verschillende achtergronden. Daarmee onderscheidt het zich van een stage, betaald werk of vrijwilligerswerk. Uiteraard is de scheidslijn soms dun en moet er aandacht zijn om verdringing te voorkomen. Een MDT-project mag niet ten koste gaan van bestaande arbeidsplaatsen, stages of vrijwilligersfuncties. Staatssecretaris Blokhuis heeft CNV Jongeren en FNV Jong ook uitgenodigd om hem hierop alert te houden en met hem mee te denken hoe verdringing kan worden voorkomen. Het ontwerp voor de maatschappelijke diensttijd dat nu is geschetst door staatssecretaris Blokhuis, in afstemming met minister Slob voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media en staatssecretaris Van Ark van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, betekent niet dat precies in steen is gebeiteld hoe alles moet en zal werken. De nieuwe kaders vormen de basis voor verdere ontwikkeling op grotere schaal vanaf de officiële start van de maatschappelijke diensttijd in februari 2020.

Koning brengt werkbezoek in kader van weerbaar bestuur en veiligheid

Zijne Majesteit de Koning heeft recent een werkbezoek gebracht in het kader van weerbaar bestuur en veiligheid. Het bezoek vond plaats tijdens een bijeenkomst van het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur in de gemeente Ouder-Amstel, waarvan burgemeester Joyce Langenacker actief lid is.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en spreker op het congres Ondermijning & Georganiseerde Criminaliteit.

Een aanzienlijk deel van de burgemeesters, wethouders, raadsleden en Statenleden heeft te maken met agressie en geweld. Deze intimidatie zet de integriteit en veiligheid van politieke ambtsdragers onder druk. Daarom hebben ongeveer dertig partners uit de publieke sector, met steun van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie en Veiligheid, in 2018 het Netwerk Weerbaar Bestuur opgericht. Partners zijn onder meer het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, de Wethoudersvereniging, de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), politieke partijen, de Rijksrecherche en het Instituut voor Psychotrauma.

Het netwerk biedt onder andere het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur aan, dat bestaat uit vertrouwenspersonen, experts en ervaringsdeskundigen. Zij geven politieke ambtsdragers, bestuurders en hun gezinnen die te maken hebben met agressie of ondermijning een steun in de rug en bieden een luisterend oor en persoonlijk advies. Het Ondersteuningsteam kwam in aanwezigheid van de Koning voor de tweede keer bijeen. De Koning sprak met deze groep over hoe zij zich mentaal en fysiek kunnen weren en hoe zij elkaar kunnen helpen, onder meer door het bespreekbaar maken van morele dilemma’s. Aan bod kwamen ook voorbeelden van instrumenten om weerbaarheid en veiligheid te vergroten. Zo laten steeds meer burgemeesters en wethouders woningscans uitvoeren door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid en biedt het Opleidingsinstituut van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) de training ‘Omgaan met intimidatie en bedreiging’ aan. De Koning kreeg uitleg over de werking van de scans en de trainingen en sprak met bestuurders over hun ervaringen. Ook werd gesproken over de inspanningen om de weerbaarheid van partners en kinderen van politieke ambtsdragers te vergroten.

Gemeenten intensiveren hulp aan laaggeletterden

Mensen die moeite hebben met taal of het lastig vinden om met een computer te werken, krijgen extra hulp van gemeenten. Dat is vandaag afgesproken door gemeenten en ministeries. Tijdens de aftrap van de Week van de Alfabetisering ondertekende minister Ingrid van Engelshoven samen met de VNG afspraken over de vervolgaanpak laaggeletterdheid. Gemeenten ontvangen hiervoor vanaf volgend jaar extra geld: € 5 miljoen per jaar in 2020, oplopend tot € 7,3 miljoen in 2024.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en hoofddocent op de opleiding coördinator armoedebestrijding.

Meedoen in samenleving

Iedereen in de samenleving moet kunnen meedoen. Daarom intensiveren gemeenten de hulp aan laaggeletterden. Medewerkers van de gemeente worden bijvoorbeeld ingelicht over hoe zij signalen van laaggeletterdheid kunnen herkennen. Zo kunnen ze mensen sneller en doelgerichter helpen, bijvoorbeeld door iemand die aanklopt voor schuldhulpverlening indien nodig ook door te verwijzen naar een taalcursus. Daarbij komt extra aandacht voor de doelgroep met Nederlands als eerste taal. ‘’Om mee te kunnen doen in de samenleving zijn deze vaardigheden essentieel’’, vindt Ingrid van Engelshoven. ‘‘Daarom hebben we met gemeenten concrete afspraken gemaakt over wat we gaan doen om deze groep mensen nóg beter te helpen.’’ Het doel is dat er in alle gemeenten eind 2024 een integrale aanpak van laaggeletterdheid is gerealiseerd. In de afspraken staat ook dat gemeenten de kwaliteit van cursussen voortaan structureel controleren. Onderdeel daarvan is een check of het aanbod goed past bij wat mensen nodig hebben.

Interesse voor taal- of computerles

Gemeenten en ministeries onderzoeken samen wat het beste werkt om mensen te bereiken en wat er nodig is om hen te interesseren voor een taal- of computerles. Samenwerkende gemeenten maken met elkaar een plan waarin staat hoe ze dit gaan aanpakken. Onder die afspraken zetten de VNG, namens alle Nederlandse gemeenten, en de minister vandaag in Amsterdam hun handtekening.

Ministeries verenigd in aanpak tegen laaggeletterdheid

In Nederland hebben 2,5 miljoen volwassenen moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden. In het programma ‘Tel mee met Taal’ verenigen vier ministeries zich in de aanpak tegen laaggeletterdheid. Het gaat om de ministeries Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

Russische georganiseerde criminaliteit

Afgelopen zomer was ik op rondreis door Rusland, Mongolië en China. In deze blog sta ik stil bij de Russische georganiseerde criminaliteit.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en spreker op het congres Ondermijning & Georganiseerde Criminaliteit.

In bijna iedere grotere stad in Rusland is een bende actief die zich bezighoudt met georganiseerde criminaliteit. Alleen al in Moskou bestaan er tientallen bendes. Een Russische bende eis vaak opgebouwd volgens het militaire model. Bovenaan staat een leider, hieronder de luitenants en daaronder de uitvoerders. Om leider te worden van een bende moet je van onbesproken gedrag zijn. Dit houdt in dat je niet met justitie of politie hebt samengewerkt en niet hebt geklikt. Ook mag je geen openstaande schulden hebben. Veel hooggeplaatste criminelen genieten onschendbaarheid, omdat ze een volksvertegenwoordiger van een politieke partij assisteren. Kenmerkend voor de Russische georganiseerde criminaliteit is een nauwe verwevenheid met de legale economie. Criminelen zijn tevens ondernemers. Gewelddadige liquidaties hebben (deels) plaatsgemaakt voor het selectief gebruik van wet- en regelgeving en een manipuleerbare rechtelijke macht om tegenstanders uit te schakelen.

Criminele activiteiten

De meeste bendes in Rusland houden zich bezig met bescherming (afpersing) van ondernemers en het witwassen van de hieruit verkregen inkomsten. Ondernemers worden in dit geval (fictief) beschermt tegen een ‘vijandige’ bende, die vervolgens een ‘bevriende’ bende inschakelen om leed te voorkomen. In de praktijk werken beide bendes dan vaak met elkaar samen. Desondanks wordt bescherming door een bende door ondernemers als noodzakelijk gezien, ook omdat er weinig verwacht wordt van de politie. In sommige gevallen speelt de politie ook een dubieuze rol door ondernemers tegen betaling bescherming te bieden tegen dreigingen van bendes. Het afpersen van ondernemers heeft de laatste jaren ook in Nederland opnieuw zijn intrede gedaan, met name in de Amsterdamse onderwereld. Naast afpersing houden Russische bendes zich bezig met andere criminele activiteiten zoals drugshandel, mensenhandel en orgaanhandel.

Grip op de samenleving

Onder Poetin wist de Russische overheid een eind te maken aan een uitzichtloze situatie waarin de criminele bendes het voor het zeggen hadden in het land. De overheid heeft de grip om de samenleving (deels) overgenomen. Dat wil niet zeggen dat er geen georganiseerde criminaliteit meer plaatsvindt in Rusland. Met name voor de bendes die niet tegen, maar met de overheid samenwerken zijn er nog steeds mogelijkheden om criminele activiteiten te ontplooien. De verwevenheid tussen de onder- en bovenwereld is dan ook groot. Criminelen vind je terug op belangrijke plekken in de politiek en de economie.

Verwevenheid

Rusland heeft een diffuus crimineel ecosysteem. Bendes werken samen om vervolgens weer apart verder te gaan. Er is sprake van gelegenheidsstructuren die komen en gaan. Criminele coalities worden aangegaan wanneer bepaalde kennis of expertise binnen het eigen criminele netwerk ontbreken. Bendes bieden onderling hun specialistische diensten rond witwassen, frauderen, smokkelen, hacken, bedreigen of liquideren. Dit gebeurd zowel in binnen- en buitenland. Russische bendes worden buiten hun landsgrenzen graag gezien, omdat ze er veelal niet op uit zijn om plaatselijke criminelen te verdringen maar juist op zoek zijn naar samenwerking, bijvoorbeeld door hun specialistische diensten aan te bieden.

Terugblik regiodag Samen tegen mensenhandel

Op 3 september 2019 organiseerde het Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)prostitutie van Lumens, samen met Maatschappelijke Opvang Den Bosch en de gemeente Helmond een regiodag voor de regio Oost-Brabant over mensenhandel.

Met de nieuwe aanstellingen in ’s-Hertogenbosch en Helmond is de ketenaanpak binnen ‘Samen tegen Mensenhandel’ in heel Oost-Brabant geborgd. Tijdens de regiodag werden alle aanwezige professionals die werkzaam zijn in de regio voorgelicht over mensenhandel waarbij er extra aandacht was voor de verschillende uitingsvormen, hoe te signaleren en hoe te handelen met deze signalen.

Opening regiodag Samen tegen mensenhandel

De aanwezigen op de regiodag in Dynamo Eindhoven werden welkom geheten door Jacqueline Vonk, bestuurder bij Lumens. Hierbij benoemde ze het belang van de ketensamenwerking tussen de verschillende disciplines om (de gevolgen van) mensenhandel aan te pakken. Het doel van de regiodag is om de keten van professionals te versterken door voorlichting over het werkproces omtrent mensenhandel en door professionals van verschillende disciplines elkaar te laten ontmoeten. Jacqueline Vonk werd bij haar welkomstwoord bijgestaan door twee ervaringsdeskundigen.

Frank van Summeren, dagvoorzitter van de regiodag en adviseur zorg en veiligheid bij RONT Management Consultants gaf hierna het woord aan Herman Bolhaar, Nationaal Rapporteur Mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen die op zijn beurt de opening verzorgde van de regiodag. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen rapporteert aan de regering over de aard en omvang van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen in Nederland. De Nationaal Rapporteur monitort de effecten van het beleid dat op deze terreinen wordt gevoerd en doet aanbevelingen om de aanpak van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen te verbeteren.

Nederland heeft een verplichting tot het voeren van effectief beleid met als doel mensenhandel te voorkomen, slachtoffers te beschermen en ondersteunen en daders te bestraffen. Dit moet leiden tot een sluitende aanpak. De overheid dient te voorzien in de mogelijkheid om ontwikkelingen te monitoren, statistieken te verzamelen en het effect van maatregelen te meten. Hierbij worden steeds meer verantwoordelijkheden toevertrouwd aan het lokaal bestuur.

Integrale ketenaanpak van mensenhandel

Lotte Niederer, ketenregisseur mensenhandel bij het Bureau Integrale Veiligheid Oost-Brabant, stond in haar plenaire lezing stil bij de aard en omvang van mensenhandel in Oost-Brabant. Ook besteedde ze aandacht aan het signaleren en melden van mensenhandel. Tevens ging ze in op de integrale aanpak van mensenhandel en de rol van de gemeente hierin (signalering, regulering, opwerpen van barrières voor daders en de zorg voor hulpverlening voor slachtoffers)

Mensenhandel is onder andere het werven, vervoeren of verhandelen van mensen onder dwang tegen hun wil met als doel seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting of orgaanverwijdering. Dit is meestal geen mensensmokkel, dat wél op verzoek van de gesmokkelden gebeurt. Mensenhandel kan worden aangepakt door middel van het strafrecht (opsporing, vervolging en berechting van daders) en het bestuursrecht (inzet van bevoegdheden om mensenhandel te voorkomen, te signaleren en/of stoppen).

Tatoeages en mensenhandel

Janine Janssen, bijzonder hoogleraar Rechtsantropologie bij de Open Universiteit en lector veiligheid en geweld in afhankelijkheidsrelaties bij het Expertisecentrum Veiligheid van de Avans Hogeschool verzorgde een plenaire lezing over tatoeages in relatie tot mensenhandel. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is in de afgelopen acht jaar het aantal tattooshops in ons land bijna verdrievoudigd. Er zijn er momenteel ruim 1000. Een (na)zomerse dag laat snel zien dat ook leden van het korps deze etablissementen regelmatig bezoeken. Niet alleen past die pet ons allemaal, maar blijkbaar ook die sleeve. Gezien de grote populariteit van permanente lichaamsversieringen is het echter opmerkelijk dat de politie zich nog niet gerealiseerd heeft, wat voor interessante informatiedragers die tatoeages zijn. Het gaat om verschillende soorten sporen: biometrische variabele ten behoeve van identificatie, (symbolische) betekenis van de afbeeldingen, stijl en kleurgebruik kan iets vertellen over tijdvak en tatoeëerder en verwijderde tatoeages laten ook sporen na (brand)wonden, littekens van de laser, residu inktresten).

Open u ogen voor mensenhandel

Ina Hut, bestuurder bij CoMensha, verzorgt de laatste plenaire lezing van de regiobijeenkomst. Het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha) is een landelijke organisatie die zich inzet voor de belangen en rechten van slachtoffers van mensenhandel in Nederland, maar ook internationaal, waaronder ook het Caribisch deel van het Koninkrijk. CoMensha geeft inzicht in de aard en omvang van mensenhandel in Nederland op basis van de registratie, coördineert de eerste opvang en zorg, signaleert knelpunten in de ketenaanpak mensenhandel en zet zo nodig aan tot actie. Daarnaast investeert CoMensha in het creëren van meer bewustwording van mensenhandel en worden er trainingen gegeven in het signaleren van mensenhandel. Ina Hut ging in op de uitdagingen voor de regio Oost-Brabant op het terrein van mensenhandel. Hierbij gaat het om aandacht voor alle vormen van mensenhandel, het ontwikkelen van beleid tegen mensenhandel, betere informatiedeling, intensivering integrale aanpak, voldoende financiële middelen en duidelijke meldroutes.

Open je ogen, mensenhandel is dichterbij dan u denkt

Na de plenaire lezingen werden op het Stationsplein in Eindhoven trotters met dertig portretten van slachtoffers van mensenhandel onthuld. Het gaat om zeer schrijnende verhalen van vrouwen, mannen, jongens en meisjes die slachtoffer zijn van mensenhandel. Velen van hen zitten nog in de beschermde opvang. Zij willen dat iedereen weet dat mensenhandel in Nederland voorkomt en wat voor leed dit veroorzaakt. De fototentoonstelling is gemaakt in opdracht van CoMensha in samenwerking met stichting Open Mind.

Sporenonderzoek naar en medische behandeling bij slachtofferschap van seksueel geweld

Na de lunch vonden er twee sessierondes plaats waarbij de deelnemers aan de regiobijeenkomst konden kiezen uit diverse workshops over uiteenlopende onderwerpen met betrekking tot mensenhandel. Het Centrum Seksueel Geweld is er voor iedereen die kortgeleden een nare seksuele ervaring heeft meegemaakt. Susanne van Gog, coördinator bij het Centrum Seksueel Geweld Babant-Oost ging in haar workshop in op hoe zij het CSG in deze regio heeft opgezet. In 2018 ontving het CSG bijna 50% meer meldingen van acuut seksueel geweld. Maar wat is acuut seksueel geweld? En wat gebeurt er met een melding? Hoe ziet een bezoek aan het CSG er uit? Naast de beantwoording van deze vragen werd tijdens de workshop ingegaan op hoeveel slachtoffers zich jaarlijks melden bij het CSG, hoeveel dagen na het seksueel geweld er een forensisch sporen onderzoek kan worden verricht en wat voor medische behandeling er nodig is bij slachtofferschap van seksueel geweld.

Van gevaarlijke woonsituaties tot arbeidsuitbuiting

Samen weten meer dan een. Door verschillende signalen en informatie samen te brengen en deze gezamenlijk te analyseren weet het Peelland Interventie team (PIT) waar, wanneer en hoe zij moeten opereren. Een krachtig bestuursrechtelijk middel om mensenhandel te signaleren en om gezamenlijk door te pakken. Sinds januari 2017 wordt overlast en complexe handhavingsproblematiek in de Peel succesvol aangepakt door het PIT. Andere gemeenten kunnen hun voordeel doen met deze werkwijze. Daarnaast ging Peter Knoops, programmaleider aanpak ondermijning bij het basisteam Peelland van de Nationale Politie in zijn workshop in waarom het PIT destijds is opgericht, wat de aanpak en werkwijze is en welke partners betrokken zijn. Tot slot kwam aan bod wat de kracht van het PIT is en wat het oprichten van een bestuurlijk interventieteam de betrokken partners heeft opgeleverd.

Voodoo en prostitutie

Als ze niet met de mannen naar bed gaan, worden ze behekst. Vele vrouwen uit het buitenland worden met voodoo-vloeken in de prostitutie gedwongen. Ook in Nederland. Wie even voorbij het exotische fenomeen van de vloek kijkt, ziet het vaste recept van de mensenhandelaar. De slachtoffers kennen allemaal hun eigen voorbeelden van wat er gebeurt als je toch naar de politie stapt of op de vlucht slaat. En dus stappen de meeste slachtoffers nooit naar de politie of naar de hulpverlening. En als ze er al mee in contact komen, gaat het met geen woord over de eed. Ook al niet omdat veel hulpverleners er weinig vanaf weten. De vrouwen overtuigen uit de prostitutie te stappen, is niet makkelijk. Vodou is een Caribische religie met duidelijk West-Afrikaanse ‘roots’. Het Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)Prostitutie heeft daarom de samenwerking gevonden met ‘manbo’ Maria van Daalen, een vodou-priesteres van een internationale vodou-congregatie.

Het vervolgen van daders van mensenhandel

De Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) is een gespecialiseerd team binnen de Landelijke Politie.  De taak van deze (gecertificeerde) rechercheurs is erg divers, maar allen met het doel om de dader(s) van mensenhandel te vervolgen. In samenwerking met de Officier van Justitie mensenhandel, doen deze rechercheurs onderzoek. Veelal doen zij dit na een aangifte van een (vermoedelijk) slachtoffer, echter kan een rechercheur ook “ambtshalve” een onderzoek doen.  Daarnaast is dit team belast met de bestuurlijke controles van sekswerk. Tijdens deze workshop werd door Corina Vermeulen, senior tactische opsporing bij het team mensenhandel van de Nationale Politie, ingegaan op de strafrechtketen welke is belast met de bestrijding van mensenhandel en hoe deze werkt. Ook werd aandacht besteed aan hoe een aangifte verloopt, wat kan worden verwacht van een hulpverlener en van de politie omtrent (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel.

Criminele uitbuiting: slachtoffer of dader

Er worden jaarlijks maar zo’n 23 zaken van arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting voor de rechter gebracht. In slechts de helft van die zaken wordt ook echt iemand veroordeeld. Hiermee blijft de aanpak van deze vormen van mensenhandel ernstig achter op die van seksuele uitbuiting. Strafrechtelijke zaken van criminele en arbeidsuitbuiting strandden afgelopen jaren vroegtijdig, omdat onzeker was of een gedraging ook echt strafbaar was als mensenhandel. Meike Lommers, adviseur bij het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid ging in haar workshop in op het herkennen van signalen, onbekende fenomenen en het spanningsveld tussen dader- en slachtofferschap.

Aanpak van arbeidsuitbuiting

Arbeidsuitbuiting komt in alle sectoren voor. Het gaat altijd om kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt. Dwang, geweld, dreiging, afpersing, fraude en misleiding spelen vaak een rol. Als mensen worden gedwongen om werk te doen onder zeer slechte omstandigheden en voorwaarden is mogelijk sprake van mensenhandel en arbeidsuitbuiting. Om kwetsbare groepen te beschermen tegen arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling voert de Inspectie op basis van ontvangen meldingen en signalen strafrechtelijke onderzoeken uit. Ze doet dat onder aansturing van het Openbaar Ministerie. Conny Jonkman, rechercheur mensenhandel bij de Inspectie SZW, liet tijdens de workshop aan de hand van casuïstiek zien wat de rol is van de Inspectie van SZW bij de aanpak van arbeidsuitbuiting. De aanpak mensenhandel en de bescherming van slachtoffers kent nog diverse uitdagingen. De samenwerking tussen veiligheid en zorg is van essentieel belang voor een effectieve aanpak van mensenhandel.

Dwingende groepsculturen

In Nederland zijn enkele honderden (religieuze) bewegingen actief. Uit onderzoek, in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid, blijkt dat een deel van deze bewegingen zich schuldig maakt aan misstanden in binnen- en buitenland zoals uitbuiting, mishandeling, bedreiging en zedendelicten. In deze workshop werd door Jessica Terwiel en Diederik van Herwijnen van de stichting Verstrikt ingegaan op de gevoeligheid voor dwingende groepscultuur die mensen eigen is, op de kenmerken van manipulatie en de aard van de dader-slachtoffer-omstander relaties. De deelnemers aan de workshop werden geconfronteerd met de eigenschappen die de gevoeligheid voor manipulatie heel dichtbij huis brengen en leerde tekenen van manipulatie herkennen.

Preventie: Gevaarlijke Liefde en Ik ben van mij

Naast het belang van tijdig signaleren is preventie een grote schakel in de bestrijding tegen mensenhandel. Alleen preventief kan worden voorkomen dat er meer slachtoffers komen van deze vorm van criminaliteit. In onze regio zijn er meerdere aanbieders van preventieve programma’s.

Twee daarvan bundelden de krachten om tijdens deze workshops de do’s en dont’s te bespreken rondom de preventieve aanpak van seksuele uitbuiting. Humanitas Gevaarlijke Liefde maakt jongeren bewust van het maken van keuzes en het aangeven van grenzen rondom liefde, seks en seksualiteit. De gevaren van seksueel grensoverschrijdend gedrag, loverboys en lovergirls en jeugdprostitutie worden in de voorlichting en scholing besproken. Gevaarlijke Liefde verzorgt voorlichting en scholing aan jongeren, ouders en professionals. Dat gebeurt ter plaatse, bijvoorbeeld op middelbare scholen, in buurthuizen en jongerencentra of bij hulpverleningsinstanties, aldus Lilja van Himbergen, coördinator Gevaarlijke Liefde bij Humanitas.

‘Ik ben van mij!’ richt zich op jongeren en is een interventie die focust op het bevorderen van positief seksueel gedrag, op het ontwikkelen van bewustzijn van eigen wensen en grenzen en op het (h)erkennen van de wensen en grenzen van een ander. Daarbij staat een positieve seksualiteit centraal waarbij de jongeren zich seksueel verantwoordelijk voelen en gedragen ten opzichte van zichzelf en de ander. Ook richt het zich op het verlagen van het risico op het meemaken of vertonen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De uitvoering van de interventie bestaat uit (peer-) educatie, peer-activatie en peer-mobilisatie, aldus Janiek Hesdahl, coördinator Ik ben van mij bij Lumens.

Betere gegevensuitwisseling nodig voor aanpak onterechte uitkering bij detentie

Minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft recent aangekondigd de gegevensuitwisseling rondom detentie en uitkeringen te verbeteren. Er zijn opnieuw gebreken geconstateerd in de controles op uitkeringen aan gedetineerden. Hij is hierover nog in gesprek met verschillende uitvoeringsorganisaties.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en hoofddocent op de opleiding Integraal toezichthouder handhaving en de opleiding coördinator armoedebestrijding.

Controles niet altijd sluitend

Minister Koolmees: “Elke onterechte uitkering is er een te veel. Daarom hebben we grondig gekeken naar de verschillende controles die plaatsvinden op uitkeringen aan gedetineerden. Die blijken niet altijd sluitend te zijn. Het is goed dat dit nu ook aan het licht komt zodat we dat kunnen herstellen, de gegevensuitwisseling kunnen verbeteren en het net stap voor stap kunnen verbeteren.” Mensen met een uitkering die in detentie komen, moeten dit zelf melden bij de uitkeringsorganisatie. Eerder dit jaar meldde Nieuwsuur dat de controle hierop niet goed verliep en dat UWV daardoor onterecht uitkeringen verstrekte aan gedetineerden. Naar aanleiding daarvan heeft minister Koolmees opdracht gegeven de verstrekking van uitkeringen aan gedetineerden in de volle breedte tegen het licht te houden. Daaruit blijkt dat de gegevensuitwisseling en bestandsvergelijkingen tussen de verschillende overheidsorganisaties niet altijd sluitend is. Het gaat om gegevensuitwisseling tussen Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) enerzijds en UWV, de SVB en het Inlichtingenbureau (namens gemeenten) anderzijds.

Maatregelen getroffen

Zo kan het zijn dat mensen die nog in het aanvraagproces voor een uitkering zitten, door het net glippen. Ook blijkt dat controles in een aantal gevallen tijdelijk niet of niet goed hebben plaatsgevonden. De betrokken organisaties hebben inmiddels maatregelen getroffen en onderzoeken in hoeveel gevallen er daadwerkelijk onterechte uitkeringen zijn verstrekt. Deze zullen worden teruggevorderd. De minister maakt voor het eind van het jaar bekend hoeveel uitkeringen er onterecht zijn verstrekt en welke acties hij precies onderneemt om de gegevensuitwisseling te verbeteren.

De aanpak van drugscriminaliteit in Mexico

Enige tijd geleden was ik op reis in Mexico dat veel te lijden heeft onder de aanwezigheid van drugskartels.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en spreker op het congres Ondermijning & Georganiseerde Criminaliteit.

Pablo Escobar bouwde een imperium op rond de handel in cocaïne, die uit dichtbeboste gebieden uit ondermeer Colombia kwam en werd doorgevoerd naar de Verenigde Staten en Europa. Het Medellinkartel controleerde een wijdvertakt productie- en handelsnetwerk waar vele Colombianen een goed inkomen aan verdienden. Na de val van het imperium van Pablo Escobar namen drugskartels uit Mexico (een deel van) de drugshandel over.

Leidende rol in cocaïnehandel

De Mexicaanse drugsbaron Joaquín Guzmán Loera, bekend als El Chapo, pakte de leidende rol in de cocaïnehandel. Tijdens zijn dagen als drugsbaron controleerde hij ongeveer een kwart van de cocaïne die de VS in ging. Hij werd vanaf 1993 verschillende keren opgepakt waarna hij weer ontsnapte (met hulp van corrupte overheidsfunctionarissen). Nadat hij in 2016 opnieuw werd opgepakt werd hij uitgeleverd aan de VS waar hij in de rechtbank in New York uiteindelijk werd veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf.

Onder de radar

El Chapo stond jarenlang bovenaan de Amerikaanse opsporingslijst. Hij smokkelde drugs via zeehavens, tunnels, vrachtwagens en vliegtuigen. Hij kocht politici om en liet tegenstanders koelbloedig omleggen. Hij werd beroemd en berucht door zijn Sinaloa-kartel te transformeren tot een wereldwijde operatie. Datzelfde kartel gaat op dezelfde voet verder nu El Chapo in detentie zit. Onder leiding van zijn opvolgers is het Sinaloa kartel onzichtbaar geworden en wordt er zoveel mogelijk onder de radar geopereerd.

Groeiende problematiek

Het Sinaloa-kartel is actief in meer dan vijftig landen, waaronder Nederland. In Europa en in de VS is er een enorme afzetmarkt. Drugsdealers blijven actief zolang de vraag naar drugs blijft bestaan en het niet wordt gedecriminaliseerd of gelegaliseerd. Met alle gevolgen van dien waaronder tienduizenden moorden in Mexico. Het allergrootste probleem is dat er nauwelijks een alternatief is voor de drugscriminaliteit. Door het vele geweld als gevolg van de drugshandel zijn veel buitenlandse bedrijven uit Mexico vertrokken. Het gevolg is toenemende werkloosheid waardoor (nog meer) Mexicanen al dan niet gedwongen in de drugscriminaliteit terechtkomen.

Aanpak mislukt

De oorlog tegen drugs is mislukt. Vooral de VS, maar ook veel andere landen, hebben de afgelopen tientallen jaren miljarden gestoken in de jacht op drugscriminelen en -gebruikers. De hoop was dat met deze harde aanpak een drugsvrije wereld kon worden gecreëerd. Maar de manier waarop dit werd gedaan, was niet productief en werkte in sommige gevallen zelfs averechts. Door het toenemende geweld als gevolg van de drugsoorlog zijn burgers het vertrouwen in de overheid verloren.

Toolkit helpt gemeenten bij tegengaan radicalisering

De Toolkit Evidence Based Werken is recent officieel in gebruik genomen. De online toolkit helpt gemeenten bij het effectiever tegengaan van radicalisering.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en voorzitter van de adviesraad veiligheid van het Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid.

De lancering vond plaats tijdens een werkbezoek van minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) aan de gemeente Delft. De Toolkit Evidence Based Werken is ontwikkeld in opdracht van SZW en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).

Preventiebeleid evalueren, bijsturen en doorontwikkelen

Gemeenten en het Rijk zetten zich al langere tijd gezamenlijk in om radicalisering van groepen en individuen zo vroeg mogelijk tegen te gaan. Dat gebeurt op verschillende manieren. Zo werken sommige gemeenten samen met zogenoemde sleutelfiguren in lokale gemeenschappen. En bij de preventieve aanpak ‘Weerbaar Opvoeden’ ondersteunen gemeenten ouders bij het weerbaar maken van hun kinderen in het kader van tegengaan van radicalisering. Maar hoe weet je nu als gemeente of je op de goede weg bent? Op www.toolkitevidencebasedwerken.nl vinden gemeenten kennis, geleerde lessen, praktische handvatten, checklists en formats om preventiebeleid te evalueren, bij te sturen en door te ontwikkelen.

Beleid moet aantoonbaar werken

Minister Koolmees: “Er zijn ontzettend veel goede initiatieven om radicalisering en extremisme te voorkomen en te bestrijden. Het is heel lastig om de effectiviteit daarvan te meten. Maar dat moeten we wel proberen. Ons beleid moet werken en dat moeten we kunnen aantonen.”

Evalueren op 3 momenten

De toolkit is een van de manieren waarop Rijk en gemeenten de handen ineenslaan om het preventiebeleid verder te verbeteren. Gemeenten zijn nauw betrokken geweest bij de ontwikkeling van de toolkit. Zij hebben immers een belangrijke rol in het tegengaan van radicalisering. Met deze toolkit kunnen gemeenten een aanpak op drie momenten evalueren. Voorafgaand aan het uitvoeren van een bepaalde aanpak kunnen gemeenten hun plan evalueren. Tijdens de uitvoering van een aanpak kunnen gemeenten een procesevaluatie doen om bij te kunnen sturen. En na afloop van een aanpak helpt de toolkit met een effectevaluatie om naar de behaalde uitkomsten en effecten te kijken. Gemeenten die gebruik maken van de toolkit kunnen onderling de resultaten van hun evaluaties delen en zo beter kennis uitwisselen en van elkaar leren. Het Rijk zal de gemeenten hierbij faciliteren.

Don’t look Away bij kindersekstoerisme

De campagne Don’t look Away in de strijd tegen kindersekstoerisme is deze zomervakantie opnieuw gelanceerd. De campagne is bedoeld om reizigers bewust te maken van het fenomeen kindersekstoerisme, zodat ze daarvan melding kunnen maken. Vakantiegangers, zakenreizigers en mensen die werken in de reisbranche zijn in het buitenland belangrijke extra ‘ogen en oren’ voor politie en Openbaar Ministerie (OM) in de opsporing van verdachten van seksueel misbruik van vaak kwetsbare kinderen in het buitenland.

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en hoofddocent op de opleiding Integraal toezichthouder handhaving

De campagne Don’t look Away wordt gecoördineerd door Defence for Childeren-ECPAT. Bij de campagne zijn verder betrokken reisbranche-organisatie ANVR, verschillende touroperators, andere kinderrechtenorganisatie (Terre des Hommes, Plan Nederland en Free a Girl), de politie, het OM, de Koninklijke Marechaussee, de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen kinderen en het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Liaisons tegen kindersekstoerisme

Minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid heeft eerder aan de Tweede Kamer laten weten dat de bestrijding van kindersekstoerisme opnieuw tegen het licht is gehouden. Gezien internationale ontwikkelingen is het zaak om flexibel te zijn in de aanpak. Dit betekent dat er nu in Manilla, de hoofdstad van de Filipijnen, een liaison van de politie is geplaatst met als taakaccent aanpak kindersekstoerisme in de regio van zes landen in Zuidoost-Azië. Daarnaast zal een strategische liaison vanuit Zoetermeer gaan werken om bij te dragen aan de ontwikkeling van de aanpak in zogeheten opkomende landen. Dat zijn vooral landen in Afrika en Zuid-Amerika waar kindersekstoerisme steeds meer opduikt.

Identificeren en ontzetten van slachtoffers

Het (lokale) netwerk van liaisons heeft al eerder geleid tot identificeren en ontzetten van slachtoffers. In de bestrijding van kindersekstoerisme is voor de politie en het OM de samenwerking met buitenlandse partners en (lokale) NGO’s van belang. De inzet van liaisons leidt praktisch tot een soepeler en meer voortvarende internationale informatie-uitwisseling en meer lokale bewustwording voor de aanpak van kindersekstoerisme.

Vervolg aanpak personen met verward gedrag

Het aantal incidenten met personen met verward gedrag op straat lijkt de laatste jaren gestegen. Veel van deze personen met verward gedrag hebben te maken met verschillende beperkingen (verstandelijk beperkt, dementie) en verschillende problemen (verslaving, schulden, dakloosheid, illegaliteit). Met hun gedrag kunnen zij een (acuut) gevaar vormen voor zich zelf en hun omgeving. Om personen met verward gedrag de juiste ondersteuning en zorg te bieden moet door gemeenten en partners worden geïnvesteerd in onder andere preventie, vroegtijdige signalering, humaan vervoer en een juiste opvang. Een aantal landelijke programma’s richt zich hierop. Deze programma’s zijn onvoldoende aan elkaar verbonden of werken naast elkaar. In de regio zijn gemeenten met hun ketenpartners verantwoordelijk voor de persoonsgerichte aanpak voor deze kwetsbare groep. De regionale problematiek en de landelijke ontwikkelingen moeten beter op elkaar gaan aansluiten. 

Frank van Summeren, adviseur veiligheid bij RONT Management Consultants en hoofddocent op de opleiding Integraal toezichthouder handhaving en de cursus Aanpak woonoverlast.

VLOT opvolger van Schakelteam personen met verward gedrag

Na twee jaar ‘schakelen’ heeft het Schakelteam personen met verward gedrag zijn opdracht vorig jaar afgerond. De opvolger van het Schakelteam is het Verbindend Landelijk OndersteuningsTeam (VLOT), dat de samenwerking tussen ketenpartners wil bevorderen en tevens gemeenten en regio’s vraaggericht zal ondersteunen. VLOT bestaat uit een regionaal ondersteuningsteam met regioadviseurs en een landelijk kernteam. De regioadviseurs ondersteunen gemeenten bij de implementatie van een persoonsgerichte aanpak voor kwetsbare personen. Het kernteam, waarin de ministeries van VWS, BZK en JenV en de VNG participeren, richt zich op het verbinden van de landelijke programma’s, het agenderen van signalen, monitoring en kennisdeling. Als landelijk portefeuillehouder en bestuurlijk aanspreekpunt treden de Rotterdamse wethouder Sven de Langen en burgemeester Liesbeth Spies van Alphen aan den Rijn op.

Nieuwe aanpak voor personen met een hoog veiligheidsrisico

Er komt een nieuwe aanpak voor personen met een (ernstige) psychiatrische aandoening en bij wie tevens sprake is van een hoog veiligheidsrisico. Onderdeel van de aanpak vormt het opstellen van regionale Top X lijsten. Voor personen in deze Top X komen – op basis van gedegen risicoanalyse – persoonsgerichte maatregelen beschikbaar. In 2019 wordt een risicotaxatie-instrument ontwikkeld dat zowel in het zorg- als in het veiligheidsdomein gebruikt kan worden. Een goede informatie-uitwisseling tussen partners uit deze beide domeinen is daarbij van groot belang. De persoonsgerichte aanpak bouwt voort op de ervaringen die acht Zorg- en Veiligheidshuizen de afgelopen tijd hebben opgedaan in het geval van complexe casuïstiek, zoals ook bij de aanpak van personen met ernstig verward gedrag en een hoog veiligheidsrisico. Deze groep kan zich vaak alleen met langdurige ondersteuning en een wisselende behoefte aan steun op de verschillende leefgebieden handhaven in de huidige maatschappij. Dit vergt een goede afstemming en informatie-uitwisseling tussen de betrokken partners, waaronder  gemeenten, woningcorporaties, politie, OM en zorgpartners. De persoonsgerichte aanpak moet ook aansluiten bij de zogeheten ketenveldnorm, die beoogt passende zorg te bieden aan mensen met gevaarlijk, agressief en ontwrichtend gedrag, maar die geen strafrechtelijke titel (meer) hebben. Dankzij de ketenveldnorm kunnen zorgverzekeraars en zorgaanbieders ook na afloop van een strafrechtelijke titel menskracht en middelen inzetten zolang als nodig is voor de betrokken persoon. Tijdig afschalen als minder zorg nodig is én opschalen in het geval van terugval zijn cruciaal. Op dit moment lopen er vier pilots om ervaring op te doen en daarmee de ketenveldnorm gereed te maken voor landelijke implementatie in 2020.